Biografia Krystyna Janda ( ur. 1952-12-18 )

Krystyna Jolanta Janda (ur. 18 grudnia 1952 w Starachowicach) - polska aktorka filmowa i teatralna, reżyserka, prozaiczka, felietonistka i piosenkarka; dyrektorka artystyczna Teatru "Polonia" oraz Och-Teatru w Warszawie.

Życiorys

Urodziła się i wychowała w Starachowicach, jest córką Zdzisławy Jandy i Ryszarda Jandy, inżyniera czeskiego pochodzenia. Jest absolwentką warszawskiego Państwowego Liceum Plastycznego. W 1975 ukończyła Państwową Wyższą Szkołę Teatralną w Warszawie.

Ocalić od zapomnienia - Foto: Marek A. Karewicz<br />
Projekt: Lech Rudnicki

Ocalić od zapomnienia - SX 2869 (LP / 1990)
Foto: Marek A. Karewicz
Projekt: Lech Rudnicki

Janda debiutowała w czasie studiów rolą Maszy Kułyginy w dramacie Trzy siostry Antona Czechowa w reżyserii Aleksandra Bardiniego w Teatrze Telewizji w 1974; w tym samym roku zagrała rolę Manekina 34 w ulicznej grotesce scenicznej Bal manekinów Brunona Jasieńskiego w reżyserii Janusza Warmińskiego. W 1976 zagrała rolę Doriana Graya w Portrecie Doriana Graya Oscara Wilde’a w adaptacji Johna Osborne’a i reżyserii Andrzeja Łapickiego w Teatrze Małym w Warszawie. W latach 1976-1987 była aktorką Teatru Ateneum w Warszawie.

Reklama*

* - Reklama daje żyć stronie, więc nie krępuj się i klikaj jeżeli interesuje Cię oferta.

Po raz pierwszy na ekranie pojawiła się w 1973 w serialu Czarne chmury jako dziewczyna tańcząca na chłopskim weselu, ale dopiero rola Agnieszki w filmie Andrzeja Wajdy Człowiek z marmuru (1976) była przełomem w jej karierze artystycznej. Grywa najczęściej postacie kobiet silnych i zdecydowanych o bogatym życiu wewnętrznym. Do najbardziej znanych należą jej role w filmach - oprócz Człowieka z marmuru - Człowiek z żelaza, Przesłuchanie oraz Kochankowie mojej mamy. Na estradzie Janda debiutowała w 1977 na XV Krajowym Festiwalu Piosenki Polskiej w Opolu piosenką Guma do żucia z muzyką i do słów Marka Grechuty.

Od lat 80. gra nieprzerwanie w filmach kinowych i telewizyjnych oraz w sztukach teatralnych. Od 10 lat także reżyseruje w teatrze i telewizji. Ma na swoim koncie reżyserię filmu fabularnego Pestka, według kultowej powieści o miłości autorstwa Anki Kowalskiej.

Serce - Projekt: Krzyś Koszewski / FOQS

Serce - 5367942 (CD / 2001)
Projekt: Krzyś Koszewski / FOQS

W teatrze zagrała około 60 ról od antyku przez Szekspira do współczesnego repertuaru teatralnego polskiego i światowego. Przy czym ma na swoim koncie sukcesy właściwie we wszystkich gatunkach scenicznych. Największym sukcesem była Medea Eurypidesa. Miała w swoim repertuarze wiele monodramów, z których każdy był sukcesem. Zagrała także około 45 ról od klasycznych do współczesnych w Teatrze Telewizji oraz około 50 ról w filmach fabularnych. Wystąpiła w 6 filmach Andrzeja Wajdy. Poza Człowiekiem z marmuru kontynuowała współpracę z reżyserem w jego kolejnych dziełach, jak np.: Człowiek z żelaza, Dyrygent, czy Bez znieczulenia.

Jest laureatką wielu nagród przyznawanych w Polsce, jak i na świecie. Za rolę w Przesłuchaniu otrzymała nagrodę dla najlepszej aktorki na 43. MFF w Cannes, a za rolę w filmie Zwolnieni z życia Waldemara Krzystka - Srebrną Muszlę na MFF w San Sebastián. Za rolę w filmie niemiecko-francuskim Laputa knerii Helmy Sanders-Brahms została nagrodzona na MFF w Montrealu.

Gra, śpiewa, reżyseruje, pisze felietony, wydała 6 płyt i 5 książek. Pisuje felietony m.in. do magazynu "Poradnik Domowy", a wcześniej także do miesięczników Pani oraz Uroda, występuje w reklamach telewizyjnych. Prowadzi blog.

Reklama*

* - Reklama daje żyć stronie, więc nie krępuj się i klikaj jeżeli interesuje Cię oferta.

Wielokrotnie nagradzana jako najpopularniejsza i najbardziej ceniona aktorka w Polsce. W 1998 w ankiecie "Koniec wieku" przeprowadzonej przez tygodnik "Polityka" została wybrana do grona najwybitniejszych aktorów XX wieku. W maju 2006 otrzymała nagrodę Medaille Charlemagne pour des Medias Européens (Medal Karola Wielkiego Europejska nagroda mediów) za wybitny dorobek aktorski, zaangażowanie w europejskie porozumienie między Wschodem i Zachodem oraz walkę o równouprawnienie kobiet. W tym samym roku za rolę Tonki Babić w spektaklu Ucho, gardło, nóż (w jej własnej reżyserii) została nagrodzona prestiżowym Feliksem Warszawskim.

W 2000 odbyła jedną z największych tras teatralnych w historii polskiego teatru (Sto twarzy Krystyny Jandy). W ciągu dwóch miesięcy zagrała 48 spektakli w 8 największych miastach Polski.

W 2005 podjęła też - jako jedna z pierwszych - wyzwanie stworzenia własnego, prywatnego teatru w Warszawie, Teatru "Polonia". Jest również fundatorką i Prezesem Zarządu Fundacji Krystyny Jandy na rzecz Kultury. 16 stycznia 2010 Fundacja Krystyny Jandy na rzecz Kultury świętowała otwarcie nowej sceny nazwanej Och-Teatr, mieszczącej się w Warszawie przy ulicy Grójeckiej w sali dawnego kina "Ochota".

Zasiada w Radzie Nadzorczej Fundacji Okularnicy.

We wrześniu 2015 na rynku pojawiły się kosmetyki sygnowane jej nazwiskiem.

W malinowym chruśniaku - Foto i projekt: nie podano

W malinowym chruśniaku - SX 2222A (LP / 1984)
Foto i projekt: nie podano

Życie prywatne

W latach 1974-1979 związana z aktorem Andrzejem Sewerynem. 5 stycznia 2008 zmarł jej mąż Edward Kłosiński, którego poślubiła w 1981. Jest matką trójki dzieci: córki Marii Seweryn oraz dwóch synów, Adama i Jędrzeja Kłosińskich. Mieszka w podwarszawskim Milanówku.

Dorobek artystyczny

Spektakle (wybór)

  • Śluby panieńskie (1976) - autor Aleksander Fredro, reż. Jan Świderski, rola: Aniela
  • Mewa (1977) - autor Anton Czechow, reż. Janusz Warmiński, rola: Nina Zarieczna
  • Biała bluzka (1987) - autor Agnieszka Osiecka, reż. Magda Umer, rola: Elżbieta
  • Shirley Valentine (1990) - autor Willy Russell, reż. Maciej Wojtyszko, rola: Shirley Valentine
  • Na szkle malowane (1993) - autor Ernest Bryll, reż. Krystyna Janda, rola: Anioł
  • Kobieta zawiedziona (1994) - autor Simone de Beauvoir, reż. Magda Umer, rola: Monika
  • Maria Callas (1997) - autor Terrence McNally, reż. Andrzej Domalik, rola: Maria Callas
  • Mała Steinberg (2001) - autor Lee Hall, reż. Krystyna Janda, rola: Mała Steinberg
  • Kto się boi Virginii Woolf? (2002) - autor Edward Albee, reż. Władysław Pasikowski, rola: Martha
  • Kopciuszek (2005) - autor: Jan Brzechwa, reż. Krystyna Janda
  • Boska! (2007) - autor: Peter Quilter, reż. Andrzej Domalik, rola: Florence Foster Jenkins - najgorsza śpiewaczka świata
  • Dancing (2008) - autor Maria Pawlikowska-Jasnorzewska
  • Weekend z R. (2010) - autor Ronald Harwood, reż. Krystyna Janda, rola: Clarice
  • Danuta W. (2012) - reż. Janusz Zaorski, rola: Danuta Wałęsa
  • Pamiętnik z Powstania Warszawskiego (2014) - autor Miron Białoszewski, adaptacja, reżyseria, wykonanie: Krystyna Janda, miejsce wystawienia: Sala pod Liberatorem w Muzeum Powstania Warszawskiego.

Publikacje

  • Krystyna Janda: Gwiazdy mają czerwone pazury. Warszawa: W.A.B., 1998. ISBN 83-87021-39-3.
  • Krystyna Janda: Moja droga B. Warszawa: W.A.B., 2000. ISBN 83-88221-41-8.
  • Krystyna Janda: Różowe tabletki na uspokojenie. Warszawa: Świat Książki, 2003. ISBN 83-7311-879-9.
  • Krystyna Janda: WWW.MAŁPA.PL. Warszawa: W.A.B., 2004. ISBN 83-89291-89-4.
  • Krystyna Janda: WWW.MAŁPA2.PL. Warszawa: W.A.B., 2005. ISBN 83-7414-079-8.
  • Krystyna Janda: Moje rozmowy z dziećmi. Warszawa: Krystyna Janda, 2008. ISBN 978-83-927777-0-0.
  • Krystyna Janda: Pani zyskuje przy bliższym poznaniu / Krystyna Janda w rozmowie z Katarzyną Montogomery. Warszawa: Prószyński Media, 2016. ISBN 978-83-8069-352-4.
  • Krystyna Janda: Dziennik 2000-2002. Warszawa: Prószyński Media, 2017. ISBN 978-83-8097-124-0.
  • Krystyna Janda: Dziennik 2003-2004. Warszawa: Prószyński Media, 2017. ​ISBN 978-83-8097-237-7​.
  • Krystyna Janda: Dziennik 2005-2006. Warszawa: Prószyński Media, 2018. ​ISBN 978-83-8123-251-7​.
  • Krystyna Janda: Dziennik 2007-2010. Warszawa: Prószyński Media, 2019. ​ISBN 978-83-8123-875-5​.

Ordery i odznaczenia

  • 1989 - Złoty Krzyż Zasługi,
  • 1991 - Order Sztuki i Literatury III klasy (Francja),
  • 1997 - Odznaka "Zasłużony Działacz Kultury",
  • 2002 - Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski w uznaniu wybitnych zasług dla rozwoju Telewizji Polskiej,
  • 2005 - Złoty Medal "Zasłużony Kulturze Gloria Artis",
  • 2011 - Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski za wybitne zasługi dla kultury narodowej, za osiągnięcia w twórczości artystycznej.

Inne nagrody i wyróżnienia

  • Medal im. Vittoria de Siki (1990)
  • Nagroda im. Zbyszka Cybulskiego za najlepszy debiut (1978)
  • Srebrny Asteroid za rolę w filmie Piotra Szulkina Golem, na 19. Międzynarodowym Festiwalu Filmów Fantastycznych w Trieście - najlepsza rola kobieca na festiwalu (1981)
  • MFF w Montrealu - nagroda za rolę kobiecą (1986)
  • Nagroda im. Aleksandra Zelwerowicza - przyznawana przez redakcję miesięcznika "Teatr" za rolę tytułową w "Medei" Eurypidesa w Teatrze Powszechnym w Warszawie (1988)
  • Nagroda Fundacji Kultury Polskiej za film Przesłuchanie (1989)
  • Złota Kaczka dla najlepszej aktorki (1990)
  • Najlepsza główna rola kobieca na FPFF Gdynia za film Przesłuchanie (1990)
  • Nagroda dla najlepszej aktorki na 43. MFF w Cannes (rola w filmie Ryszarda Bugajskiego Przesłuchanie) (1990)
  • Nominacja do Europejskiej Nagrody Filmowej za najlepszą rolę kobiecą (1990)
  • Nagroda dla najlepszej aktorki festiwalu na 1. Belgradzkim Festiwalu Filmów Śródziemnomorskich za rolę w filmie Ryszarda Bugajskiego Przesłuchanie (1991)
  • Srebrna Muszla na MFF w San Sebastián za rolę w filmie Waldemara Krzystka Zwolnieni z życia (1992)
  • Złota Kaczka dla najlepszej aktorki (1993)
  • Nagroda za debiut reżyserski na XX Festiwalu Filmowym w Gdyni za reżyserię filmu Pestka (1995)
  • Super Złota Kaczka dla najlepszej aktorki w historii polskiego kina (1996)
  • Nagroda Publiczności Telekamera dla najpopularniejszej aktorki (1998)
  • SuperWiktor za całokształt twórczości (1998)
  • Polskie Nagrody Filmowe "Orły": nominacja za najlepszą główną rolę kobiecą za film Życie jako śmiertelna choroba przenoszona drogą płciową (2001)
  • Nagroda Główna Złote Lwy za najlepszą główną rolę kobiecą na FPFF Gdynia za Parę osób, mały czas (2005)
  • Medal Karola Wielkiego za wybitny dorobek aktorski oraz postawę proeuropejską. Jest pierwszą kobietą uhonorowaną tym medalem (2006)
  • Polskie Nagrody Filmowe "Orły": nominacja za najlepszą główną rolę kobiecą za film Wróżby kumaka (2006)
  • Złota Kaczka dla najlepszej aktorki pięćdziesięciolecia (2007)
  • nagroda Hiacynt "za konsekwentne wspieranie idei tolerancji w swej działalności teatralnej, filmowej i internetowej" (2007)
  • Laureat Nagrody Prezydenta Miasta Gdańska "Neptuny" (2007).
  • Polskie Nagrody Filmowe "Orły": nominacja za najlepszą główną rolę kobiecą za film Parę osób, mały czas (2008)
  • Nagroda "Zacnego Uczynku" (2009)
  • Nagroda Miasta Stołecznego Warszawy (2011) w uznaniu zasług dla Stolicy Rzeczypospolitej Polskiej
  • Perła Honorowa Polskiej Gospodarki w kategorii kultura (2011)
  • Laureatka Nagrody Specjalnej Zarządu Konfederacji Lewiatan, przyznawanej osobom wybitnie zasłużonym na polu kultury, polityki, nauki, życia publicznego i gospodarki (2011)
  • Laureatka Złotego artKciuka w 2012 roku, przyznanego na Interdyscyplinarnym Festiwalu Sztuk Miasto Gwiazd w Żyrardowie, za wyjątkową osobowość twórczą oraz za stworzenie dwóch teatrów: Teatru "Polonia", Och-Teatru.
  • Laureatka plebiscytu TVN i Gazety Wyborczej "Ludzie Wolności" w kategorii "Kultura" (2014)
  • Nagroda im. Tadeusza Boya-Żeleńskiego za wybitne osiągnięcia artystyczne, w tym w szczególności w sztuce monodramu (2018)
  • 2009 - miejsce 19
  • 2010 - miejsce 24

Udział w reklamach

  • Art & Diamonds Soraya
  • Eurobank
  • Telekomunikacji Polskiej SA
  • Lipton

Bibliografia

  • Andrzej Tadeusz Kijowski: Opis obyczajów w 15-leciu międzysojuszniczym 1989-2004. Cz. 3: Teatr to miejsce spotkania. T. Paradoks o Ogródkach. Wydawnictwo AnTraKt, 2010. ISBN 978-83-923292-8-2.
Nota prawna

Tekst biografii został opracowany w dużym stopniu na podstawie materiałów zgromadzonych w serwisie Wikipedia.pl, na podstawie licencji Creative Commons: uznanie autorstwa, na tych samych warunkach.

Pełny tekst źródłowy https://pl.wikipedia.org/wiki/Krystyna_Janda

Reklama