Biografia Janusz Muniak ( ur. 1941-06-03 )

Janusz Muniak (ur. 3 czerwca 1941 w Krakowie, zm. 31 stycznia 2016 tamże) - polski muzyk jazzowy klasy światowej, saksofonista, flecista, aranżer i kompozytor. Jeden z pionierów free jazzu w Europie. Zwany jest "sercem polskiego jazzu" i "Ojcem Chrzestnym" kilku pokoleń polskich muzyków jazzowych.

Wołanie o słońce nad światem - Foto: S. Michta<br />
Projekt: R. Olbiński

Wołanie o słońce nad światem - XL/SXL 0704 (LP / 1971)
Foto: S. Michta
Projekt: R. Olbiński

 

Życie i twórczość

Dzieciństwo i wczesna młodość

Jako dziesięciolatek uczył się w klasie skrzypiec Państwowej Szkoły Muzycznej I stopnia przy ul. Basztowej w Krakowie. Szybko zainteresował się graniem na klarnecie a następnie na saksofonie. W okresie nauki w Średniej Szkole Muzycznej, dzięki przychylności Alojzego Thomysa, starał się rozwijać swoje zainteresowanie muzyką taneczną, dixielandem, stylem chicagowskim, swingiem oraz saksofonistami: Colemanem Hawkinsem, Benem Websterem i Stanem Getzem. Zaczął grać jazz jako 17-latek. Grywał w knajpach i zarabiał pieniądze by utrzymać rodzinę.

Wołanie o słońce nad światem - Foto: Szymon Michta<br />
Projekt: Rafał Olbiński; Opracowanie: Jerzy Matuszewski

Wołanie o słońce nad światem - PNCD 1520 (CD / 2013)
Foto: Szymon Michta
Projekt: Rafał Olbiński; Opracowanie: Jerzy Matuszewski

Rozwój kariery

Zadebiutował w 1960 roku w zespole Witolda Miszczaka w Lublinie. W 1963 roku Tomasz Stańko zaprosił go do swojej krakowskiej grupy Jazz Darings - pierwszej formacji w Europie grającej free jazz, zainspirowanej koncepcjami kwartetu Ornette’a Colemana. W 1964 roku po raz pierwszy wystąpił na festiwalu Jazz Jamboree w Warszawie z zespołem Andrzeja Trzaskowskiego. W styczniu 1965 roku Trzaskowski zaangażował Muniaka do nagrania legendarnego "Synopsis" - utworu trzyczęściowego, którego warstwę melodyczną tworzą sekwencje dodekafoniczne z elementami: serializmu, polimetrii ze zmiennymi podziałami rytmicznymi, kontrolowanego aleatoryzm oraz rozwiązań sonorystycznych. Utwór zamieszczono na płycie The Andrzej Trzaskowski Quintet, wydanej jako vol. 4 serii Polish Jazz. W nagraniu wyróżniają się partie solowe saksofonisty. Odtąd Muniak należał do stałego składu Kwintetu Trzaskowskiego, do którego dołączył na dwa lata amerykański trębacz Ted Curson - wcześniej członek formacji Charlesa Mingusa. Na przełomie 1965/66 roku nagrał z tym zespołem płytę Seant, firmowaną jako The Andrzej Trzaskowski Sextet (Polish Jazz vol. 11). Z Sekstetem Trzaskowskiego odbył trasę koncertową po Włoszech, Szwajcarii, Jugosławii, Belgii i Niemczech, zakończoną na festiwalu jazzowym w Norymberdze. W tym samym czasie rozpoczął współpracę z Krzysztofem Komedą, z którym koncertował i dokonał wielu nagrań, m.in. utworów: Cages, Wicklar Basked, Laterna Magica, zamieszczonych na płytach Zofia Komeda Presents Krzysztof Komeda - Moja Ballada i The Complete Recordings of Krzysztof Komeda. Z Komedą wystąpił latem 1965 roku na festiwalu w Bledzie w Jugosławii. Niezależnie od współpracy z Trzaskowskim i Komedą, Muniak grał ze Stańką, którego zespół Jazz Darings - po dojściu Zbigniewa Seiferta w 1968 roku - zmienił nazwę na Tomasz Stańko Quintet. Z tym zespołem nagrał płyty w Polsce Music for K (1970) i Stańko (W Pałacu Prymasowskim) (1973) oraz w Niemczech Jazzmessage from Poland (1972) i Purple Sun (1973). W 1973 roku koncerty Muniaka z Kwintetem Stańki wywołały sensację na festiwalu w norweskim Pori i podczas trasy koncertowej w USA, m.in. w Nowym Jorku i na Newport Jazz Festival. W drugiej połowie lat 60. , po przeprowadzeniu się z Krakowa do Warszawy, dostał etat w Orkiestrze Polskiego Radia pod dyrekcją Edwarda Czernego i Bogusława Klimczuka. Brał udział w niezliczonych sesjach radiowych, nagrywał m.in. muzykę Jerzego "Dudusia" Matuszkiewicza do słynnych seriali telewizyjnych. Był też, jak się okazało, jednym z pierwszych jazzmanów, którzy podjęli współpracę z muzykami rockowymi, jeszcze przed Zbigniewem Namysłowskim i Włodzimierzem Nahornym. W 1967 roku grał w sekcji dęciaków na pierwszym albumie Czesława Niemena z Akwarelami Dziwny jest ten świat. Udzielał się również w wielu innych formacjach muzycznych: występował w Orkiestrze Polskiego Radia i Telewizji Studio S1 pod dyrekcją Andrzeja Trzaskowskiego, grał w Big Bandzie Polskiego Radia i Studiem Jazzowym Polskiego Radia pod dyrekcją Jana Ptaszyna Wróblewskiego, był muzykiem sesyjnym, nagrywał muzykę rozrywkową; z jego umiejętności korzystali: Niebiesko-Czarni, Dżamble, Skaldowie, Quorum, Maryla Rodowicz, Stan Borys, Piotr Figiel, No To Co , duet Danuta Rinn i Bogdan Czyżewski. Okresowo, przez część lat 70. , grał muzykę taneczną na luksusowych statkach pasażerskich Norwegian Cruise Line - kilkakrotnie opłynął Ziemię. W latach 1972-1977 występował okazjonalnie z innymi luminarzami polskiego jazzu w Stowarzyszeniu Popierania Prawdziwej Twórczości "Chałturnik" - zespole parodiującym popularne przeboje. Największym jego hitem było "Kto tak pięknie gra?" - śpiewana przez Muniaka parafraza przedwojennego standardu Sweet Sue. Pod koniec 1974 roku ogromną popularność przyniosła mu śpiewana w duecie z Łucją Prus piosenka ""Moja droga, ja Cię kocham", będąca zabawną parodią hitu Bobby'ego Vintona pt. "My Melody of Love" (kilka miesięcy wcześniej oryginalny utwór śpiewany przez Vintona zajął pierwsze miejsce na amerykańskiej liście przebojów Billboard Hot 100).

Rock Opera Naga vol.1 - Foto i projekt: Marek Karewicz

Rock Opera Naga vol.1 - XL/SXL 0881 (LP / 1972)
Foto i projekt: Marek Karewicz

Muniak jako lider i uznany artysta

Od 1976 roku Muniak grał z własnymi zespołami. Po ponownym sprowadzeniu się do Krakowa zadebiutował w roli lidera z autorskim Kwintetem, do którego pozyskał zdolnych muzyków młodego pokolenia: perkusistę Jerzego Bezuchę, gitarzystę Marka Blizińskiego, basistę Andrzeja Dechnika i pianistę Pawła Perlińskiego. W 1979 roku utworzył autorski kwartet z gitarzystą Jarosławem Śmietaną, a następnie powołał do życia grupę Janusz Muniak Quartet. W tym czasie został wybrany prezesem Oddziału Krakowskiego Polskiego Stowarzyszenia Jazzowego. Wbrew kryzysowi i trudnościom finansowym kontynuował kolejne edycje Zaduszek Jazzowych w Krakowie - najstarszego festiwalu jazzowego w Europie. W 1978 roku, w dorocznej ankiecie wpływowego pisma Down Beat, amerykańscy krytycy muzyczni wymienili nazwisko Muniaka wśród nazwisk najlepszych saksofonistów tenorowych zasługujących na szerokie uznanie. W 1980 roku koncert Kwartetu Janusza Muniaka z Donem Cherrym należał do największych sensacji Jazz Jamboree. W 1985 roku zespół Muniaka wystąpił na Jazz Jamboree z legendarnym pianistą Hankiem Jonesem. Muniak koncertował z własnymi zespołami w kraju i zagranicą. Wielokrotnie występował na festiwalach jazzowych: Zaduszki Jazzowe w Krakowie, Jazz Jamboree, Letni Festiwal Jazzowy w Piwnicy pod Baranami w Krakowie - Summer Jazz Festival Kraków, Festival International de Jazz de Montréal (Kanada), Leverkusener Jazztagen, Jazz Meeting Berlin, Berliner Jazz Tage, International New Jazz Meeting Burg Altena, Internationale Jazzwoche Burghausen, Palatia Jazz Festival (Niemcy), Gulf Jazz Nights (Zjednoczone Emiraty Arabskie), Montreux Jazz Festival (Szwajcaria), Pori Jazz Festival (Finlandia), Jazz en Nord, Jazzy Colours Festival (Francja), Umbria Jazz Festival (Włochy), London Jazz Festival (Anglia), Kongsberg Jazz Festival (Norwegia), Stockholm Jazz Festival (Szwecja), Copenhagen Jazz Festival (Dania), North Sea Jazz Festival (Holandia), Bratislava Jazz Days - Bratislavske Jazzove Dni (Słowacja).

Reklama*

* - Reklama daje żyć stronie, więc nie krępuj się i klikaj jeżeli interesuje Cię oferta.

Jego kilkudziesięcioletnia kariera obfitowała we współpracę m.in. z Tomaszem Stańką, Zbigniewem Seifertem, Krzysztofem Komedą, Adamem Makowiczem, Wojciechem Karolakiem, Janem Ptaszynem Wróblewskim, Zbigniewem Namysłowskim, Andrzejem Trzaskowskim, Krzysztofem Sadowskim, Andrzejem Dąbrowskim, Włodzimierzem Nahornym, Romanem Dylągiem, Janem Jarczykiem, Ryszardem Styłą, Jarosławem Śmietaną, Ewą Bem, Łucją Prus, Andrzejem Zauchą, Andrzejem Rosiewiczem, Michałem Urbaniakiem. Okazjonalnie koncertował i nagrywał z zespołami: Novi Singers, Dżamble, Skaldowie, Bemibek, Bemibem i Dżem.

Miał okazję grać z takimi muzykami jak: Ronnie Burrage, George Cables, James Cammack, Don Cherry, Ted Curson, Art Farmer, Eddie Gladden, Dexter Gordon, Eddie Henderson, Freddie Hubbard, Hank Jones, Rusty Jones, Nigel Kennedy, Branislav Lala Kovačev, Joe Lovano, Branford Marsalis, Wynton Marsalis, Hank Mobley, Bennie Maupin, Emil Mangelsdorff, Takeo Moriyama, Joe Newman, Sal Nistico, Jasper van 't Hof, Aladár Pege, Rufus Reid, Akira Sakata, Archie Shepp, Charlie Ventura, Yōsuke Yamashita.

Żyj mój świecie / Wyznania - Foto i projekt: nie podano

Żyj mój świecie / Wyznania - CD-403 (CD / 2000)
Foto i projekt: nie podano

Od 1991 prowadził w Krakowie Jazz Club "U Muniaka" przy ul. Floriańskiej 3. Klub Muniaka zdobył popularność; na koncertach spotykano muzyków z całego świata, pracowników Konsulatu USA i goszczących w Krakowie przedstawicieli Departamentu Stanu USA, np. Condoleezzę Rice. W klubie odbyły się ważne wystawy malarstwa i rzeźby najbliższych przyjaciół Muniaka: Zbigniewa Rabsztyna (1992) i Wojciecha Firka (1993). Naukę u Muniaka - w jego krakowskim klubie i podczas Jazzowego Campingu na Kalatówkach - pobierali niemal wszyscy polscy muzycy grający dziś jazz głównego nurtu - od Leszka Możdżera i Pawła Kaczmarczyka po najmłodsze pokolenie.

Według czasopisma Jazz Forum-European Jazz Magazine w plebiscycie Jazz Top 2011 Janusz Muniak został uznany za najlepszego saksofonistę w Polsce.

Rock Opera Naga - Foto: Marek Karewicz, Józef Krzywdziński<br />
Projekt: Marek Karewicz

Rock Opera Naga - PNCD 286 (CD / 1995)
Foto: Marek Karewicz, Józef Krzywdziński
Projekt: Marek Karewicz

Śmierć

W sylwestrową noc z 2015 na 2016 Muniak grał po raz ostatni w swoim krakowskim klubie. Na początku stycznia trafił z rozległym zawałem serca do szpitala w Krakowie, gdzie leczono go po wprowadzeniu w stan śpiączki farmakologicznej. Zmarł w niedzielę 31 stycznia 2016 roku o godz. 13:10. Pogrzeb, poprzedzony mszą świętą żałobną w kaplicy cmentarnej, odbył się w piątek 5 lutego 2016 roku o godzinie 13.40 na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie. Artysta spoczął tam w Alei Zasłużonych.

Ordery i odznaczenia

  • 1962: Złoty Helikon - nagroda przyznana przez Jazz Club Helikon w Krakowie.
  • 2005: Baranek jazzowy - nagroda Letniego Festiwalu Jazzowego w Piwnicy Pod Baranami (obecnie: Summer Jazz Festival Kraków).
  • 2015: Złoty Fryderyk za całokształt osiągnięć artystycznych.
  • 2016: W uznaniu zasług dla Krakowa i jego mieszkańców odznaczony pośmiertnie Odznaką "Honoris Gratia" przez prezydenta Krakowa Jacka Majchrowskiego .
  • 2016: za wybitne zasługi w propagowaniu muzyki jazzowej w Polsce odznaczony pośmiertnie Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski przez prezydenta RP Andrzeja Dudę.
Reklama*

* - Reklama daje żyć stronie, więc nie krępuj się i klikaj jeżeli interesuje Cię oferta.

Nota prawna

Tekst biografii został opracowany w dużym stopniu na podstawie materiałów zgromadzonych w serwisie Wikipedia.pl, na podstawie licencji Creative Commons: uznanie autorstwa, na tych samych warunkach.

Pełny tekst źródłowy http://pl.wikipedia.org/wiki/Janusz_Muniak

Reklama